BECOME A MEMBER
สมัคร ! สมาชิกชมรมรักสุขภาพ
ฟรี ข่าวสาระความรู้เรื่องสุขภาพ


       
top
การใช้ยาในผู้สูงอายุ 
(Drug use in the elderly)


 


Health Navigation






สนใจรายละเอียดเพิ่มเติม
กรุณาแจ้งให้ทึมงานเพื่อ
จัดเตรียมหาสาระให้



Contact : 
info@thailabonline.com
ชมรมเรารักสุขภาพ 
ไทยแล็ปออนไลน์


 การใช้ยาในผู้สูงอายุ (Drug usa in the elderly)      


เป็นที่ทราบกันดีว่าการใช้ยาในผู้สูงอายุทำให้เกิดผลข้างเคียงต่างๆ ได้ง่าย
เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาตามวัย     นอกจากนั้นผู้สูงอายุเอง
ก็ยังใช้ยามากกว่ากลุ่มประชากรวัยอื่นๆ ด้วยเหตุผลหลายประการเช่น การ
ที่ผู้สูงอายุมักมีโรคประจำตัวคนละหลายๆ โรคทำให้มีโอกาสรักษากับแพทย์
หลายคน และได้รับยาหลายๆชนิด ซึ่งมีปฏิกิริยาต่อกัน หรือซ้ำซ้อนกัน ยิ่งไป
กว่านั้นผู้สูงอายุซึ่งมีปัญหาด้านสายตาหรือมสอง   ยังมีความเสี่ยงที่จะใช้ยา
ผิดได้มากอีกด้วยบทความนี้จะได้กล่าวถึง การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาตามวัยซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้ยา ผลข้างเคียง
ของยาที่ใช้บ่อย และตัวอย่างของยาที่ควรหลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุ รวมทั้งหลัก
การใช้ยาสำหรับผู้สูงอายุ

การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาตามวัยที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ประกอยด้วย
1.การเปลี่ยนแปลงทาง pharmacokinetics
1.1 Absorption การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา ได้แก่ gastric pH สูงขึ้น
และ absorption surface ของกระเพาะอาหาร และลำไส้ลดลง แต่ไม่มี
ความสำคัญทางคลินิค เพราะยาที่กินส่วนใหญ่ถูกดูดซึมแบบ passive 
diffusion
1.2 Distribution การเปลี่ยนแปลงมีดังนี้
- Total body water ลดลงทำให้ยาที่ละลายในน้ำได้ดี(เช่น alcohol digoxin 
cimetidine) มี concentration สูงขึ้น
- Lean body mass ลดลงในขณะที่สัดส่วนของ body fat เพิ่มขึ้นทำให้การ
ละลายยาและ half-life ของยาที่ละลายในไขมันได้ดี(เช่น diazepam 
lidocaine) เพิ่มขึ้น และทำให้เกิดการสะสมยาในร่างกายได้
- Serum albumin ลดลง (โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่เจ็บป่วยเรื้อรัง) ทำให้ 
free fraction ของ protein-bonud acidic drugs (เช่น phenytoin 
diazepam sulfonamide warfarin) เพิ่มขึ้น
- Alpha-l acid glycoprotein ในเลือดเพิ่มขึ้น ทำให้ free fraction ของ 
basic drugs (เช่น propranolol lidocaine) ลดลงเล็กน้อย
1.3 Metabolism การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาได้แก่ hepatic mass และ hepatic blood flow ลดลง นอกจากนั้น phase I metabolism (ได้แก่ 
oxidation reduction hydrolysis) ของยาชนิดต่างๆ ลดลงด้วย ในขณะที่ 
metabolism ของยาบางชนิด(เช่น lorazepam triazolam temazepam) 
ซึ่งผ่านเฉพาะ phase ll metabolism (conjugation) ไม่มีการเปลี่ยนแปลง
มาก
1.4 Elimination การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาได้แก่ renal plasma flow 
และ glomerular filtration rate (GFR) ,ลดลงทำให้ creatinine clearance 
ลดลงด้วย ถึงแม้ว่า serum creatinine จะยังดูปกติ (เนื่องจาก muscle 
mass ของผู้สูงอายุมีขนาดลดลง) ดังนั้นทุกครั้งที่แพทย์จะใช้ยาซึ่งมี 
narrow therapeutic index เช่น digoxin gentamicin lithium 
ในผู้สูงอายุจึงจำเป็นต้องคำนวณค่า creatinine clearance (Ccr) ตามสูตร

2. การเปลี่ยนแปลงทาง pharmacodynamics

ผู้สูงอายุมี sensitivity ต่อยาหลายชนิดเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะยากลุ่ม psycho
active drugs เช่น benzodiazepines neuroleptics anticholinergics 
กลุ่ม potentanalgesis รวมทั้ง narcotics และกลุ่ม anticoagulnts เช่น 
warfarin ซึ่งอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงจากยาได้ง่าย ในขณะเดียวกันการ
ศึกษาพบว่าผู้สูงอายุมี sensitivity ของ B-adrenergic receptors ลดลง 
ทำให้การใช้ยากลุ่ม B-adrenergic agonists และ antagonists ได้ผล
ลดลง

ผลข้างเคียงของยาที่ใช้ในผู้สูงอายุ
ปัจจัยเสี่ยงของการเกิดผลข้างเคียงของยาในผู้สูงอายุ มีหลายประการได้แก่ 
อายุของผู้ป่วยเพศหญิง ขนาดของยาที่ใช้ จำนวนและความรุนแรงของโรคที่
เป็น แต่ที่สำคัญที่สุดคือ จำนวนหรือปริมาณของยาที่ใผู้ป่วยช้ (polypharmacy)

ตัวอย่างของยาที่มีโอกาสเกิดผลข้างเคียงได้บ่อยในผู้สูงอายุ ได้แก่ 
 ยา   ผลข้างเคียง
Diuretics  hypoNa hypok dehydration urinary incontinence
Thiazides  gout impaired glucose tolerance
B-blockers  CHF bronchospasm bradycardia masked hypoglycemia
Propranolol mathyldopa   depression
Clonidine reserpine   depression
Verapamil   constipation
Nifedipine  headache edema
Digoxin  anorexia nausea
Sedatives-hypnotics
(esp. long acting agents)
  falls
Tricyclic antidepressants   anticholinergic effects
Phenothiazines   orthostatic hypotension
Haloperidol  parkinsonism tardive dyskinesia
NSAIDs   Gl bleeding/ renal failure/ CHF/ delirium/ depression
Hypoglycemic agents   hypoglycemia
Cimetidine  delirium/ enzyme inhibitor



กลุ่มแพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุของอเมริกาหลายท่านซึ่งสนใจเรื่องการใช้ยาใน
ผู้สูงอายุ มีความเห็นร่วมกันว่ายาต่อไปนี้เป็นยาที่มีความเสี่ยงสูงและควรหลีก
เลี่ยง ในผู้สูงอายุซึ่งอ่อนแอ (frail elderly) 
1. Sedatives-hypnotics ได้แก่ barbituratesและ iong-acting 
    benzodiazepines เช่น chlordiazepoxide, diazepam และ flurazepam
2. Antidepressants ได้แก่ amitriptyline
3. Antihypertensives ได้แก่ methyldopa, propranolol และ reserpine
4. NSAIDs ได้แก่ indomethacin และ phenylbutazone
5. Oral hypoglycemics ได้แก่ chlorpropamide
6. Analgesics ได้แก่ pentazocine
7. Platelet inhibitors ได้แก่ dipyridamole
8. Muscle relaxants ได้แก่ cyclobenzapine, orphenadrine, 
    methocarbamol, carisoprodol
9. Gl antispasmodics ต่างๆ
10. Antiemetics ได้แก่ phenothiazines, metoclopramide
11. Antihistamines ได้แก่ diphenhydramine

หลักการใช้ยาสำหรับผู้สูงอายุ
1. ควรใช้การวินิจฉัยโรคก่อนให้การรักษาและประเมินความจำเป็นที่จะ
    ต้องใช้ยาทุกครั้งก่อนสั่งยาให้ผู้ป่วย โรคบางอย่างไม่ต้องใช้ยาก็รักษา
    หายได้
2. ควรซักประวัติการใช้ยาทุกชนิด (รวมทั้งยาที่ซื้อกินเองจากร้านขายยา) 
    โดยละเอียดรวมทั้งการสูบบุหรี่, ดื่มสุราด้วย เทคนิคที่เป็นประโยชน์ 
    คือให้ผู้ป่วยนำยาทุกชนิดที่ใช้อยู่มาให้ดู
3. แพทย์ควรรู้จักคุณสมบัติทางเภสัชวิทยารวมทั้งผลข้างเคียงที่พบบ่อย
    ของยาที่จะใช้เป็นอย่างดีการที่รู้จักยาอย่างดีเพียง 2-3 ชนิด ดีกว่า ใช้ยา
    หลายๆ ชนิดโดยไม่รู้
4. โดยทั่วไปควรสั่งจ่ายยาขนาดต่ำๆ แก่ผู้สูงอายุในขณะเริ่มต้นและค่อยๆ 
    titrate ขนาดขึ้นอย่างช้าๆ จนได้ผลการรักษาที่ต้องการ ยึดหลัก "start low, 
    go slow"
5. พยายามจัด drug regimen ให้ง่ายสำหรับผู้สูงอายุ, เพื่อให้ compliance 
    ต่อการใช้ยาดีขึ้น
5.1 หลีกเลี่ยงการใช้ยาวันละ 3-4 ครั้ง ใช้วันละ 1-2 ครั้งดีกว่า
5.2 เลือกรูปแบบยาที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วย (ยาน้ำ, ยาเม็ด, MDI ฯลฯ)
5.3 เขียนคำสั่งการใช้ยาให้ชัดเจนเข้าใจง่าย
5.4 อธิบายวิธีการใช้ยารวมทั้งเหตุผลที่ต้องใช้ยาให้ผู้สูงอายุและญาติเข้าใจ
5.5 แนะนำให้ผู้ป่วยทำลาย/กำจัดยาที่ไม่ได้ใช้ทิ้งไป เพื่อป้องกันความสับสน
5.6 แนะนำให้ญาติคอยดูแลเรื่องการใช้ยาของผู้สูงอายุว่าถูกต้องหรือไม่
6. ควรทบทวน drug regimen ของผู้สูงอายุเป็นประจำและหยุดยาที่คิดว่า
    ไม่จำเป็นอีกต่อไป
7. พึงระลึกไว้เสมอว่าการใช้ยาในผู้สูงอายุอาจเกิดผลข้างเคียงได้ง่ายและ
    เป็นสาเหตุของอาการเจ็บป่วยของผู้สูงอายุได้


References

1. Vestal RE. Drug use in the elderly : a review of problems and special considerations. Drugs 1978; 16:358
2. Ouslander JG. Drug therapy in the elderly Ann lntern Med 1981;95: 711
3. Greenblatt DJ, et al. Drug disposition in old age. N Eng J Med 1982; 306: 303
4. Montamat SC, et al Manage 



 


 






We subscribe to the
HONcode principle
of the Health on the
Net Foundation

 
About Us | Add URL I Privacy Policy | Member Register | Health Shop | Contact Us | Health Board | Advertising
Disease / Condition | Head Line News | Healthcare | Diagnostic | Alternative Medicine |
Health Game Zone


1999-2000 Thailabonline.com. All rights reserved. 
By using this information service,    you accept the terms of our Visitor Agreement. Please read it. 
The material on Thailabonline.com and iHealthsite.net are for informational purposes only and is not 
a substitute for medical advice or treatment for any medical conditions.   You should promptly seek 
professional medical care if you have any concern about your health, and you should always consult 
your physician before starting a fitness regimen.
”Thailabonline.com” and “ihealthsite.net” are trademarks of Crystal Diagnostics Co.,Ltd.