BECOME A MEMBER
สมัคร ! สมาชิกชมรมรักสุขภาพ
ฟรี ข่าวสาระความรู้เรื่องสุขภาพ

   top
มะเร็งเต้านม
   Breast Cancer

ลักษณะอาการของโรค

การตรวจวินิจฉัยและรักษา 


คำถามยอดฮิตเกี่ยวกับ
    มะเร็งเต้านม
ดูภาพแสดงวิธีการตรวจ
    เต้านมด้วยตนเอง เพื่อหา
    โอกาสเกิดมะเร็งเต้านมแต่
    เนิ่นๆ

	Health Navigation

สนใจรายละเอียดเพิ่มเติม
กรุณาแจ้งให้ทึมงานเพื่อ
จัดเตรียมหาสาระให้



Contact : 
info@thailabonline.com
ชมรมเรารักสุขภาพ 
ไทยแล็ปออนไลน์

 Incidence and Risk Factors
มะเร็งเต้านมเป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญอย่างหนึ่ง จากสถิติผู้ป่วยมะเร็งของ

สถาบันมะเร็งแห่งชาติในปี พ.ศ. 2538 มะเร็งเต้านมพบบ่อยเป็นอันดับที่ 3 ของมะเร็งในหญิงไทย 
รองลงมาจากมะเร็งตับและมะเร็งปากมดลูกเท่านั้น¹ โดยมีอุบัติการ 13.5 ต่อประชากรแสนคนและมี
แนวโน้มที่จะมีอุบัติการสูงขึ้นเรื่อย ๆ สำหรับโรงพยาบาลจุฬา-ลงกรณ์ ในปี พ.ศ. 2537-2539 
มะเร็งเต้านม พบบ่อยเป็นอันดับที่สอง รองลงมาจากมะเร็งปากมดลูก หรือคิดเป็น 15.2-19.1% ของ
มะเร็งในผู้ป่วยหญิง²

สาเหตุของการเกิดมะเร็งเต้านมยังไม่ทราบแน่ชัด แต่พบว่ามีปัจจัยเสี่ยงหรือมี ความสัมพันธ์กับภาวะของ
ฮอร์โมน, พันธุกรรมและภาวะทางสภาพแวดล้อม โดยทั่วไปมักพบมะเร็งเต้านมในผู้ป่วยอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป³ 
(แต่ในแถบเอเชียพบในผู้ป่วยอายุน้อยกว่านี้ได้บ่อยขึ้น) ประวัติการมีประจำเดือนครั้งแรกอายุน้อย 
(early menarche) และหมดประจำเดือนช้า (late menopause) การไม่มีบุตรหรือมีบุตรคนแรก
เมื่ออายุมาก โดยเฉพาะมากกว่า 30 ปี มีประวัติมะเร็งเต้านมในครอบครัวเดียวกัน⁴ องค์ประกอบอื่น เช่น 
การได้รับรังสี^5,6 และปริมาณไขมันในสารอาหารที่รับประทาน³ เป็นต้น

Presentation and Natural History
เป็นที่ทราบกันว่า มะเร็งเต้านมเริ่มก่อกำเนิดจากเซลล์เยื่อบุผิวของท่อน้ำนม เมื่อก้อนมะเร็งโตขึ้นจะมีการ
ลุกลามไปตามท่อน้ำนม (mammary duct) สามารถทะลุผ่าน basement membrane, 
mammary fat, underlying muscle, overlying skin และลุกลามเข้าสู่ท่อทางเดินน้ำเหลือง
ของเต้านม (รูปที่ 1) มะเร็งสามารถลุกลามผ่านผนังเส้นเลือด กระจายเข้าสู่ deep lymphatic ของ 
dermis ทำให้เกิดการบวมของผิวหนังแบบผิวส้ม (Peau d’ orange)⁷

 ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมมักจะมาพบแพทย์ด้วยคลำก้อนได้ที่เต้านม ตำแหน่งที่พบบ่อยมากที่สุดคือ 
upper outer quadrant ประมาณ 40% ของผู้ป่วยทั้งหมด อาการและอาการแสดงอื่น ๆ เช่น มีอาการ
ปวดเต้านม, มีของเหลวเป็นน้ำเหลืองปนเลือดออกทางหัวนม, มีก้อนที่รักแร้, มีผิวหนังของเต้านมบวมแดง 
และรู้สึกเต้านมมีขนาดใหญ่ขึ้น เป็นต้น ประมาณ 10% ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านมมาพบแพทย์เมื่อมีการแพร่
กระจายของโรคสู่อวัยวะอื่น ๆ แล้ว การเกิดมะเร็งเต้านมพร้อมกันทั้ง 2 ข้าง พบได้น้อย ประมาณ 1-2% 
เท่านั้น แต่จะพบ metachonous bilateral breast cancer ได้ 5-8%⁷

โดยทั่วไป มะเร็งเต้านม จะมีการลุกลามเฉพาะที่ กระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง และแพร่กระจายสู่อวัยวะอื่น ๆ 
ในที่สุด เมื่อมีก้อนมะเร็งในเต้านมเกิดขึ้น หากทิ้งไว้ไม่ทำการรักษาให้ถูกต้อง ก้อนมะเร็งจะโตขึ้น และลุกลาม
เข้าสู่ deep lymphatics ทำให้เกิดมีผิวหนังบวมแบบผิวส้ม ต่อมาผิวหนังแตกเป็นแผล มีเลือดออกจากแผล 
และมีการเน่าเปื่อยของก้อนตลอดจนกลิ่นเน่าเหม็น และติดเชื้อ

มะเร็งเต้านม จะมีการลุกลามเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองได้บ่อย โดยทั่วไปแล้วมักจะลุกลามเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง
บริเวณรักแร้เป็นอันดับแรก⁸ ประมาณ 20% ของผู้ป่วยที่มีก้อนมะเร็งขนาดไม่เกิน 2 เซนติเมตร (T₁ lesion) 
จะมีการกระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ และสูงถึง 45% เมื่อก้อนมะเร็งขนาด 2-5 เซนติเมตร^8-10 
(T₂ lesion) ตำแหน่งของก้อนมะเร็งในเต้านมก็มีผลต่อการกระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองที่จุดต่าง ๆ เช่นกัน 
การกระจายของโรคเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง internal mammary และ supraclavicular areas เกิดขึ้นได้ 
แต่พบไม่บ่อย อุบัติการของการกระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง internal mammary 
มีความสัมพันธ์กับตำแหน่งของก้อนมะเร็งและการลุกลามของต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้¹¹ ผู้ป่วยที่มีก้อน
มะเร็งบริเวณ upper outer quadrant และไม่มีการกระจายเข้าสู่ axillary node จะมีโอกาสพบ 
internal mammary nodes involvement เพียง 2-5% เท่านั้น แต่ถ้าก้อนมะเร็งอยู่ inner quadrant 
และมีการกระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ร่วมด้วย จะมีการกระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง internal 
mammary nodes สูงถึง 50%¹² ส่วนการแพร่กระจายสู่ supraclavicular nodes จะสัมพันธ์
กับระยะของโรคและภาวะของการลุกลามสู่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ และ internal mammary nodes 
มีรายงานจากการผ่าตัดพบว่า อุบัติการของการแพร่กระจายสู่ supraclavicular nodes มีเพียง 2-6% 
ถ้าไม่มี axillary และ internal mammary nodes involvement และจะสูงถึง 17-43% ถ้ามีทั้ง 
axillary และ internal mammary nodes metastasis^13-15

ส่วนการแพร่กระจายทางกระแสเลือดสู่อวัยวะอื่นๆ เกิดขึ้นได้แม้ว่าก้อนมะเร็ง จะมีขนาดเล็ก และยังไม่มี
การกระจายสู่ต่อมน้ำเหลืองก็ตาม แต่การแพร่กระจายสู่อวัยวะอื่นจะยิ่งสูงมากขึ้นอย่างชัดเจน ถ้ามีการ
กระจายสู่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ร่วมด้วย¹⁶ อวัยวะที่พบมีการแพร่กระจายไปได้บ่อยคือ ปอด กระดูก 
ตับ ต่อมหมวกไต รังไข่ และสมอง^17-18

Histopathology
มีการแบ่งพยาธิสภาพของมะเร็งเต้านมหลายระบบด้วยกัน แต่ระบบที่นิยมใช้กันมากคือ American 
Joint Committee on Cancer (AJCC) pathological classification¹⁹ (ตารางที่ 1) 
โดยทั่วไปจะพบมะเร็งเต้านมที่เป็น infiltrating ductal carcinoma บ่อยที่สุด

The histologic types are as follows:
Carcinoma, NOS (not otherwise specified)
Ductal
Intraductal (in situ)
Invasive with predominant intraductal component
Invasive, NOS
Comedo
Inflammatory
Medullary with lymphocytic infiltrate
Mucinous (colloid)
Papillary
Scirrhous
Tubular

Other
Lobular
In situ
Invasive with predominant in situ component

Invasive
Nipple
Paget’s disease, NOS
Paget’s disease with intraductal carcinoma
Paget’s disease with invasive ductal carcinoma

Other
Undifferentiated carcinoma

HISTOPATHOLOGIC GRADE (G)
GX Grade cannot be assessed
G1 Well differentiated
G2 Moderately differentiated
G3 Poorly differentiated
G4 Undifferentiated

Investigations
การประเมินผู้ป่วยมะเร็งเต้านม ต้องเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างถี่ถ้วน ประวัติการมี
ประจำเดือน จำนวนการมีบุตร และประวัติการเป็นมะเร็งในครอบครัว ประวัติการรับประทานยาที่เข้า
ฮอร์โมนเพศหญิง การตรวจเต้านมตลอดจนบันทึกความเปลี่ยนแปลงของรูปสันฐานและสีของผิวหนังของ
เต้านม การตรวจต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ และไหปลาร้า ตลอดจนถึงการตรวจช่องท้องและอุ้งเชิงกราน

การตรวจทางห้องปฏิบัติการต่าง ๆ เช่น complete blood count (CBC) ตรวจการทำงานของตับ
รวมทั้ง alkaline phosphatase เอ็กซเรย์ปอด (chest x-ray) สำหรับ ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมระยะ 
Early (stage I และ II) ที่ไม่มีอาการผิดปกติ และค่า alkaline phosphatase อยู่ในระดับปกติ 
ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องส่งทำ bone scan และ liver scan ส่วนการตรวจหา estrogen และ 
progesterone receptors จะช่วยเป็นตัวบอกแนวทางในการรักษาและใช้เป็นตัวบอกการพยากรณ์
ของโรคได้ ปัจจุบันนี้บางสถาบันใช้ flow cytometry และ thymidine-labelling index ซึ่งเป็นการวัด 
growth fraction ของเซลล์มะเร็ง และเป็นตัวบอกการพยากรณ์โรคได้เช่นกัน

ปัจจุบันนี้การตรวจโดยวิธี mammography^20,21 สามารถตรวจพบมะเร็งเต้านมในระยะเริ่มแรกได้ 
อาจพบลักษณะ เช่น มี microcalcification, ill-defined mass spiculated margin, distortion, 
knobby, lobulated หรือ smooth contour mass ในเต้านม Sensitivity 90% และมี 
specificity ถึง 95% American College of Radiology แนะนำให้ทำ base line 
mammography เมื่ออายุ 35 ปี และอายุ 30 ปีสำหรับกลุ่มที่เป็น risk factor และตรวจซ้ำทุก 2 ปี 
เมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป ทุก 1 ปี เมื่ออายุ 50 ปี

ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมจะมีการดำเนินโรคทางคลีนิกแตกต่างกันอย่างมาก ผู้ป่วยบางรายแม้จะมีก้อนมะเร็ง
ขนาดเล็กในเต้านม แต่อาจจะเสียชีวิตจากการแพร่กระจายของโรคได้ในระยะเวลาไม่กี่เดือนเท่านั้น ในขณะที่
ผู้ป่วยบางรายมีการลุกลามเฉพาะที่อย่างมาก แต่สามารถมีชีวิตอยู่ได้เป็น 10 ปี โดยที่ไม่เกิดการแพร่กระจาย
ของโรค จึงได้มีการศึกษาหาองค์ประกอบที่ใช้บ่งบอกพฤติกรรมของโรค เพื่อจะได้วางแผนการรักษาได้
อย่างรัดกุมและมีประสิทธิภาพ

ขนาดของก้อนมะเร็ง (tumor size) สามารถใช้บอกถึงการพยากรณ์โรคของมะเร็งเต้านมได้^8,23 
ขนาดของก้อนมะเร็งที่ใหญ่ขึ้นจะมีผลทำให้การกำเริบของโรคเร็วขึ้นและเสียชีวิตในช่วงเวลาอันสั้น 
นอกจากนี้ยังพบอุบัติการโรคกำเริบเฉพาะที่สูงขึ้นด้วย มะเร็งเต้านมที่มีขนาด 1 เซ็นติเมตรจะมีโอกาส
โรคกำเริบประมาณ 10% ในขณะที่มะเร็งขนาด 1-2 เซนติเมตร จะมีโอกาสโรคกำเริบ 20-25% 
ในระยะเวลา 5 ปี

ภาวะการกระจายของมะเร็งเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้ (axillary node metastasis) 
เป็นตัวบ่งบอกการพยากรณ์ของโรคที่สำคัญที่สุด มีผลต่อทั้งโรคกำเริบเฉพาะที่และอัตราการมีชีวิตรอด^10,16,24,25 โรคกำเริบเฉพาะที่สำหรับผู้ป่วยมะเร็งเต้านมระยะ Early (stage I และ II) ในกรณีที่ไม่มีการกระจาย
ของโรคสู่ต่อมน้ำเหลือง พบได้ประมาณ 6-8% ส่วนผู้ป่วยที่มีการกระจายของโรคสู่ต่อมน้ำเหลืองจะมี
โรคกำเริบเฉพาะที่ได้ 20-30% 

อัตราการมีชีวิตรอดก็มีส่วนสัมพันธ์กับการกระจายของโรคสู่ต่อมน้ำเหลืองเช่นกัน ผู้ป่วยที่ไม่มีการกระจาย
ของโรคสู่ต่อมน้ำเหลืองจะมีอัตราการรอดชีวิตที่ดีกว่า เมื่อเทียบกับผู้ป่วยที่มีการลุกลามของมะเร็งสู่ต่อม
น้ำเหลืองแล้ว

ลักษณะทางพยาธิวิทยาก็มีส่วนสำคัญที่จะบ่งบอกถึงพฤติกรรมของโรค เซลล์ที่เป็น poorly differentiation,
มี proliferative และ mitotic rate สูง, high nuclear grade จะมีการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี ^8,29

Hormone receptors ก็เช่นกัน ผู้ป่วยที่มีระดับของ estrogen และ progesterone receptor ต่ำ
หรือศูนย์ จะมีการพยากรณ์โรคไม่ดี มีอัตรารอดชีวิตน้อยกว่าผู้ป่วยที่มี hormone receptors เป็นบวก^30,31

Flow cytometry และ thymidine labelling index^32-36 ซึ่งเป็นตัวบ่งบอกการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็ง 
สามารถใช้เป็นการพยากรณ์โรคได้ แต่เทคนิคการตรวจค่อนข้างยุ่งยาก และยังไม่ได้ใช้กันอย่างแพร่หลายใน
ปัจจุบันนี้

ปัจจุบันนี้จำนวนต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ที่มีการกระจายของเซลล์มะเร็งถือเป็นตัวบ่งบอกการพยากรณ์โรค
ที่สำคัญที่สุดต่ออัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วย¹⁰ สำหรับผู้ป่วยที่ไม่มีการกระจายของโรคสู่ต่อมน้ำเหลือง 
จะมีอัตราการรอดชีวิต 10 ปี ประมาณ 75% และลดลงเหลือประมาณ 25% เมื่อมีโรคลุกลามเข้าสู่
ต่อมน้ำเหลืองแล้ว^10,29,27

Treatment
ปัจจุบันนี้การรักษามะเร็งเต้านมที่ได้ผลดีที่สุดจะต้องเป็นการผสมผสานกัน³⁸ (multidisciplinary) 
ระหว่างการผ่าตัด การฉายรังสี เคมีบำบัดและ/หรือฮอร์โมนบำบัด ซึ่งต้องอาศัยทีมงานที่ประกอบด้วย
ศัลยแพทย์, รังสีรักษาแพทย์, แพทย์อายุรกรรมด้านโรคมะเร็ง ตลอดจนพยาธิแพทย์

การผ่าตัด 
ถือเป็นส่วนที่สำคัญเพื่อให้ได้การวินิจฉัยโรคและใช้เป็นการรักษามะเร็งเต้านม 
ในระยะเวลาเป็นร้อยปีที่ผ่านมา มีการใช้การผ่าตัดหลายรูปแบบ ตั้งแต่การทำ radical mastectomy, 
supraradical mastectomy, modified radical mastectomy (MRM), simple 
mastectomy และ segmentectomy หรือ tumorectomy^39-42 จากการศึกษาต่าง ๆ^42-44 
โดยเฉพาะ NSABP B-06 trial⁴² แสดงให้เห็นว่า การทำ segmentectomy (quadrantectomy) 
หรือ tumorectomy และตามด้วยการฉายรังสีที่เต้านม สามารถใช้เป็นการรักษามาตรฐานสำหรับ
ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่เป็น T₁ T₂ lesion ซึ่งเป็นวิธีการผ่าตัดแบบสงวนเต้านม (breast conservation 
surgery) โดยมีผลการรักษาไม่แตกต่างจากการทำผ่าตัด modified radical mastectomy 
ซึ่งเป็นวิธีการที่ตัดเต้านมออกทั้งหมด สิ่งที่สำคัญอีกอย่างคือ จะต้องผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้
ระดับที่ I และ II ออกมาด้วย

เคมีบำบัด และฮอร์โมนบำบัด แต่เดิมใช้ในผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งเต้านมที่มีการแพร่กระจายของโรคหรือภาวะที่มีการลุกลามของโรคเฉพาะ
ที่อย่างรุนแรง แต่ในปัจจุบันนี้ได้ถูกพัฒนามาใช้เพื่อเป็นการรักษาเสริม^45-48 (adjuvant treatment) 
ในผู้ป่วยที่มีอัตราเสี่ยงต่อการกำเริบของโรคสูง เพื่อเพิ่มอัตราการปลอดโรคและเพิ่มอัตรารอดชีวิตแก่ผู้ป่วย 
เนื่องจากมะเร็งเต้านมมักจะเป็น systemic disease แล้ว ในขณะที่ได้รับการวินิจฉัย 
และการรักษาเฉพาะที่อย่างเดียวยากที่จะทำให้ผู้ป่วยหายขาดได้ National Cancer Institute (NCI) 
ของสหรัฐอเมริกาได้มี Consensus Development Committee⁴⁹ ในปี ค.ศ. 1985ซึ่งแนะนำการใช้ 
adjuvant systemic therapy ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมไว้ดังนี้คือ

• premenopausal women with positive axillary nodes should receive

• premenopausal women with negative axillary nodes should be considered for adjuvant chemotherapy if they are felt to be at high risk for recurrence (large tumors > 2 cm, high degree of differentiation, negative for hormone receptors)

• postmenopausal women with positive axillary nodes and positive hormone receptor levels should receive tamoxifen

• postmenopausal women with positive axillary nodes and negative hormone receptor levels should not receive adjuvant chemotherapy routinely but rather be assessed on an individual basis

• postmenopausal women with negative axillary nodes do not need adjuvant chemotherapy.

 สำหรับการใช้ฮอร์โมนในการรักษาผู้ป่วยมะเร็งเต้านม นิยมใช้ในรายที่มีการแพร่กระจายของโรคแล้ว 
(metastatic disease) และใช้เป็นการรักษาเสริมใน postmenopausal ที่มี positive axillary 
nodes และ positive hormonal receptor levels สำหรับผู้ป่วยที่เป็น premenopausal 
ประโยชน์ที่ได้ยังไม่แน่ชัด ส่วนการทำ oophorectomy หรือ ovarian castration และ 
hypophysectomy-adrenalectomy ไม่นิยมใช้กันแล้วในปัจจุบันนี้⁴⁸ 
ฮอร์โมนที่นิยมใช้กันในปัจจุบันคือ anti-estrogen (tamoxifen) 20 mg ต่อวัน เป็นระยะเวลา 5 ปี 
สำหรับการใช้ฮอร์โมนนี้ไปตลอดชีวิตจะได้ประโยชน์สูงสุดหรือไม่ยังไม่สามารถสรุปได้ในขณะนี้ 
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือ การใช้ฮอร์โมนนี้ในปริมาณสูงและยาวนานจะมีอุบัติการของการเป็นมะเร็งโพรงมดลูก 
(endometrial carcinoma) มากขึ้น

รังสีรักษา (Radiotherapy)
ความสำเร็จของการรักษามะเร็งเต้านม จะต้องสามารถควบคุมโรคเฉพาะที่และป้องกันหรือลดการแพร่
กระจายของโรคให้เกิดขึ้นน้อยที่สุด ในส่วนของการควบคุมโรค
เฉพาะที่นั้น การใช้ยาเคมีบำบัดหรือฮอร์โมนบำบัดเพียงอย่างเดียว จะไม่สามารถให้การควบคุมโรค
เฉพาะที่ได้ดีเพียงพอโดยปราศจากการใช้การผ่าตัดและ/หรือรังสีรักษา^27,50-52 ถึงแม้ว่าจะมีความพยายามในการทำผ่าตัดแบบถอนรากถอนโคนของเนื้อเยื่อ เต้านมและต่อมน้ำเหลือง
บริเวณใกล้เคียงก็ตาม ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมกลุ่มหนึ่งก็ยังคงมีการกำเริบของโรคขึ้นที่บริเวณ chest wall
และ regional lymph nodes⁵³

การกำเริบของโรคเฉพาะที่ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านม จะก่อให้เกิดผลแทรกซ้อน ต่าง ๆ เช่น เป็นแผลมีเลือดออก 
เกิดการติดเชื้อ มีอาการปวด และแขนบวม Brachial plexus compression อันจะเป็นการบั่นทอน
คุณภาพชีวิตของผู้ป่วย และจะเป็นแหล่งของการเกิดการแพร่กระจายของโรคต่อไป⁶⁸ จากการศึกษาของ 
Bonadonna⁵¹ และ Fowble²⁶ (ECOG study) พบว่าอุบัติการของการกำเริบของโรคเฉพาะที่
ขึ้นกับขนาดของมะเร็ง(primary tumor) และจำนวนต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ที่มีการกระจายของโรค 

นอกจากนี้ จากการศึกษาของ Fowble²⁶ (ECOG 1988) พบว่า ตำแหน่งของการเกิด locoregional 
recurrence หลังทำ MRM เป็นดังนี้
chest wall 53%
supraclavicular nodes 23%
axilla 11%
infraclavicular 1%
internal mammary 1%
multiple sites 11%

จุดประสงค์ของการฉายรังสีหลังผ่าตัด ก็เพื่อทำลาย microscopic disease ที่อาจหลงเหลืออยู่ที่
บริเวณ chest wall และ peripheral lymphatics ในการศึกษาของ NSABP B-04⁵⁴, 
Wallgren⁵⁵, Rutgvist⁵⁶, Overgaard⁵⁷ 
ทำให้เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปแล้วว่าการใช้รังสีรักษาร่วมด้วย สามารถลดอุบัติการเกิด locoregional 
recurrence ลงได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ปัจจุบันนี้การพิจารณา postoperative chest wall irradiation หลังจากการทำ MRM แล้ว 
ไม่ได้ใช้เป็น routine ทุกราย แต่จะเลือกให้เฉพาะในรายที่เป็น high risk (มี local-regional 
recurrence มากกว่า 15% หรือ 20%) เท่านั้น คือ ในกรณีต่อไปนี้

• tumor size > 5 cm (T₃) and T₄ lesion

• axillary nodes positive ³ 4 nodes

• vascular-lymphatic space invasion

• skin or muscle invasion

• evidence of residual tumor

ส่วนการฉายรังสีที่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ ถ้าหากว่าได้ทำ adequate axillary dissection คือ 
level I และ II แล้ว ไม่มีความจำเป็นต้องฉายรังสีที่บริเวณ axilla ร่วมด้วย 
เนื่องจากโอกาสที่จะมีการกำเริบของโรคบริเวณรักแร้ จะเกิดขึ้นเพียง 2-4.5% เท่านั้น^42,58 แต่ถ้าพบว่ามี 
gross residual disease, massive axillary infiltration หรือพบว่ามีมะเร็งลุกลามทะลุผ่าน 
capsule ของ node เข้าไปยัง axillary fat อาจต้องพิจารณาฉายรังสีบริเวณรักแร้ร่วมด้วย⁵⁹ 
นอกจากนี้พบว่าการผ่าตัด full axillary dissection (level III) จะเกิดแขนบวมได้ประมาณ 10% 
และถ้าหากให้การฉายรังสีบริเวณรักแร้ร่วมด้วยโดยไม่จำเป็น จะทำให้เกิดภาวะแขนบวมสูงถึง 40%^60-62

ในกรณีของก้อนมะเร็งที่อยู่ inner quadrant และมี axillary nodes metastasis การพิจารณาฉาย
รังสีบริเวณ internal mammary nodes ยังเป็นที่โต้เถียงกันอยู่ เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลที่ให้การสนับสนุน 
แม้ข้อมูลจาก Handley¹² พบว่า ผู้ป่วยกลุ่มนี้ เมื่อทำ biopsy จะพบ internal mammary nodes 
metastasis ประมาณ 50% ก็ตาม 
แต่อุบัติการของการกำเริบของโรคที่ตำแหน่งนี้ในทางคลีนิกเกิดขึ้นน้อยมาก (น้อยกว่า 10%)

ปัจจุบันนี้ การทำผ่าตัดแบบสงวนเต้านมเริ่มเป็นที่นิยมมากขึ้น โดยเฉพาะมะเร็งเต้านมในระยะเริ่มแรก 
stage I-II แต่การทำผ่าตัดด้วยวิธีนี้อย่างเดียวจะมี locoregional recurrence สูงถึง 35-40% 
มีการศึกษาต่าง ๆ ^42,63,64 มากมายโดยเฉพาะการศึกษาของ NSABP B-06⁴² พบว่า การทำ breast 
conservation surgery แล้วตามด้วยการฉายรังสีที่เต้านม จะได้ผลทั้งการควบคุมโรค และอัตรารอด
ชีวิตเท่ากับการทำ mastectomy

อย่างไรก็ตามมีข้อห้ามในการทำ breast conservation surgery ดังนี้

• multicentric breast malignancies

• diffuse microcalcifications detected by mammography

• an unacceptable cosmetic result (large tumor relative to breast size)

• collagen vascular disease

รังสีรักษา นอกจากใช้เป็น postoperative irradiation ในผู้ป่วยที่เป็น high risk ต่อการเกิด 
local-regional recurrence และร่วมกับการทำผ่าตัดแบบ breast conservation surgery 
ดังกล่าวแล้ว รังสีรักษายังสามารถพิจารณาใช้ในผู้ป่วยที่เป็น locally advanced และ inoperable 
breast cancer ได้ ^65-67 เนื่องจากผู้ป่วยเหล่านี้มีการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี จึงมักจะต้องใช้ 
combination chemotherapy ร่วมด้วย ในรายที่เป็น inoperable tumors 
การใช้รังสีรักษาจะทำให้มี locoregional control ได้ดีขึ้น แต่ปริมาณรังสีที่ให้อาจต้องสูงถึง 70 Gy 
ในบางครั้งการใช้ปริมาณรังสี 50 Gy อาจเปลี่ยนสภาพจาก inoperable tumors มาเป็น operable ได้

แต่ถ้าพบก้อนมะเร็งที่เต้านม หรือ chest wall ร่วมกับการแพร่กระจายของโรค อาจพิจารณาให้การ
รักษาแบบบรรเทาอาการ (palliative treatment) ก็พอ โดยการฉายรังสี 20 Gy/5 fractions หรือ 
30 Gy/10 fractions ที่ chest wall, breast และหรือ peripheral lymphatic system 
ทั้งนี้ขึ้นกับการลุกลามของโรค

สรุป ข้อบ่งชี้ของการใช้รังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม มีดังต่อไปนี้คือ

1. หลังการทำผ่าตัดแบบสงวนเต้านม (breast conservation surgery)

2. ในผู้ป่วยที่เป็น high risk หลังการทำ MRM

3. Preoperative irradiation ในกรณีที่เป็น borderline inoperable ที่วางแผนจะให้การผ่าตัดต่อไป

4. ในกรณีที่เป็น locally advanced หรือ inflammatory carcinoma แต่ยังไม่พบว่ามี distant disease ก็สามารถพิจารณาฉายรังสีบริเวณ chest wall, breast และ regional lymph nodes ร่วมกับการใช้ systemic therapy

5. ใช้เป็น palliative irradiation ในกรณีที่เป็น chest wall recurrence หรือเกิดมี brain และ bony metastasis เป็นต้น

ภาวะแทรกซ้อนของการฉายรังสี
ในสมัยก่อน เครื่องมือทางรังสีรักษาที่ใช้ยังไม่ก้าวหน้า และไม่มีวิวัฒนาการทางด้านการวางแผนการ
รักษาอย่างรัดกุมเหมือนปัจจุบัน เครื่องมือที่ใช้มักเป็น low energy radiation (orthovoltage), 
นอกจากนี้ปริมาณรังสีที่ใช้ total dose, dose per fraction และ target volume 
ที่รักษายังไม่มาตรฐานเพียงพอ เนื่องจากยังไม่ทราบประวัติธรรมชาติของโรคที่แน่ชัดเหมือนเช่นปัจจุบัน 
ทำให้การรักษาด้วยรังสีที่ผ่านมาในอดีตยังได้ผลไม่เป็นที่น่าพอใจและเกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ^69-71 เช่น

• แขนบวม ซึ่งพบได้บ่อยที่สุด

• brachial plexus neuropathy

• soft tissue necrosis และ bone fracture

• radiation pneumonitis

• injury ต่อหัวใจ โดยเฉพาะการฉาย internal mammary nodes ทางด้านซ้าย พบว่ามีผลต่อการทำลาย left anterior descending artery มากที่สุด

• sarcoma of soft tissue และ bone

• ทำให้เกิด contralateral breast cancer

แต่ในปัจจุบัน ความรู้ความเข้าใจในประวัติธรรมชาติของมะเร็งเต้านม ตลอดจนการใช้เครื่องมือและเทคนิค
ทางรังสีรักษาสมัยใหม่ ทำให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างรัดกุมและถูกต้อง โดยให้ปริมาณรังสีที่สูง
เพียงพอที่จะทำลายเซลล์มะเร็งเฉพาะบริเวณที่มีอุบัติการกำเริบของโรคสูง 
ในขณะที่หลีกเลี่ยงให้ครอบคลุมเนื้อเยื่อปกติให้น้อยที่สุด ทำให้สามารถควบคุมโรคได้ดี และก่อให้เกิด
ภาวะแทรกซ้อนน้อย⁷⁰ เครื่องมือที่ทันสมัยในปัจจุบันนี้ควรจะประกอบด้วย simulator, high energy 
photon (megavoltage machine) และ treatment planning system

Radiotherapy Technique
ในการฉายรังสีแต่ละบริเวณ ผู้ป่วยควรจะต้องนอนอยู่ในท่าเดิมตลอด ถ้าผู้ป่วยนอนราบ มักจะพบว่าหน้าอก
ส่วนบนจะราดลง ซึ่งสามารถแก้ไขได้โดยการให้ผู้ป่วยนอนเอาศีรษะและไหล่บนกระดานสามเหลี่ยมรูปลิ่ม 
(triangular wedge) เพื่อยกศีรษะและหน้าอกส่วนบนให้สูงขึ้น ขนานเป็นแนวราบ  ยกแขนข้างเดียวกับ
หน้าอกที่จะทำการฉายรังสี กางออกเป็นมุมฉากจับยึดกับเสาที่สามารถจัดระยะและระดับให้คงที่ได้ทุกวัน 
หรืออาจจะให้สอดมือไว้ใต้ศีรษะของผู้ป่วยเอง ตะแคงหน้าไปด้านตรงข้าม 
นอกจากนี้อาจจะสอดหมอนข้างไว้ใต้เข่าทั้ง 2 ข้าง ของผู้ป่วย เพื่อจะได้นอนในท่าที่สบาย ไม่เกร็งเกินไป 
จะได้ไม่มีการขยับเขยื้อนตัวขณะฉายรังสี

ลิ่ม (triangular wedge)
โดยทั่วไปการฉายรังสีสามารถเริ่มได้ภายใน 2-4 สัปดาห์ หลังการทำผ่าตัด ส่วนในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ต้องให้ 
adjuvant chemotherapy ร่วมด้วย มีข้อมูลในปัจจุบันนี้ว่า สามารถให้เคมีบำบัดจนครบ 
ซึ่งปกติจะใช้ระยะเวลาประมาณ 4-6 เดือน แล้วค่อยให้การฉายรังสีตามในผู้ป่วยที่ไม่มี residual tumor 
หลังการผ่าตัด^72,73 พบว่าไม่มีความแตกต่างในอุบัติการเกิดโรคกำเริบเฉพาะที่ 
สำหรับในรายที่ใช้ฮอร์โมนร่วมในการรักษา สามารถเริ่มการฉายรังสีไปพร้อมกันได้

ช้เครื่องโคบอลต์-60 หรือ 6 MV photon ปริมาณรังสี 1.8-2 Gy/day, 5 fractions/week จนครบ 45-50 Gy ในระยะเวลา 5-5 ½ สัปดาห์ ปกติจะทำ contour ที่ midline axis ของลำรังสี โดยมากจะต้องใช้ compensating wedge filters ขนาด 15^o–45^o เพื่อทำให้การกระจายตัวของรังสีเป็นไปอย่างสม่ำเสมอใน treated volume (รูปที่ 6) สำหรับกรณีที่ฉาย whole breast อาจพิจารณา boost ที่ tumor bed เพิ่ม 10-20 Gy โดยใช้ electron beam หรือ interstial implantation (รูปที่ 7) การใส่ surgical clips บริเวณก้อนเนื้อเดิมขณะผ่าตัด และใช้ ultrasound มีประโยชน์ในการช่วยบอกตำแหน่ง และความลึกจาก skin ของ breast ถึง chest wall ได้ ทำให้เลือกพลังงานของ electron ได้ถูกต้อง Electron energy ที่ใช้ส่วนมากอยู่ระหว่าง 8-15 MeV.

ปริมาณรังสีที่ใช้ 45-50 Gy/25 fractions/5 wks คิดที่ความลึก 4 ซม. จาก skin เพื่อ spare 
underlying lung tissue, mediastinum, myocardium และ spinal cord จากการใช้รังสี
โคบอลต์-60 หรือ 4-6 MV photon เพียงอย่างเดียว หรือป้องกันไม่ให้ ผิวหนังบริเวณด้านหน้าได้รับ
ปริมาณรังสีมากเกินไปจากการใช้ electron beam เพียงอย่างเดียว (ซึ่งปกตินิยมใช้พลังงาน 12-14 
MeV) เพื่อลดปัญหาดังกล่าวข้างต้น จึงแนะนำให้ใช้ photon beam และ electron beam ร่วมกัน 
โดยใช้สัดส่วนระหว่าง photon beam : electron beam ประมาณ 1 : 2

Morbidity
ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นจากการทำผ่าตัด มักจะพบเฉพาะในรายที่ทำผ่าตัดแบบ radical mastectomy 
โดยจะพบภาวะ arm edema, skin flap necrosis, hematoma รวมทั้งแผลแยกและการติดเชื้อ⁷⁵

ส่วนใหญ่ของผู้ป่วยจะทนต่อการรักษาด้วยรังสีได้ดี ภาวะแทรกซ้อนระยะเฉียบพลัน จะหายเป็นปกติได้เอง 
อาการส่วนใหญ่ที่พบคือ การเปลี่ยนแปลงทาง ผิวหนัง เช่น มี erythema, moist desquamation 
สำหรับภาวะแทรกซ้อนเรื้อรังที่พบมี breast edema หรือ fibrosis, แขนบวม พบได้ 5-7%^76,77 
และมี asymptomatic apical lung fibrosis เป็นต้น ส่วนภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงเกิดขึ้นได้น้อยกว่า 
1% ถ้าใช้ dose/fraction มาตราฐานดังได้กล่าวไว้แล้วข้างต้น ได้แก่ brachial plexopathy, breast 
necrosis, rib fracture, pneumonitis และ transient pleural effusion

ในด้านของเคมีบำบัด ภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลันที่พบได้ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน, เม็ดเลือดขาวต่ำ และ
เกร็ดเลือดต่ำ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุของการติดเชื้อ และเลือดออกได้ บางรายอาจมีอาการ mucositis, ผมร่วง 
เป็นต้น ส่วนภาวะแทรกซ้อนเรื้อรังที่อาจพบได้ เช่น หัวใจล้มเหลว, การทำงานของไตและปอดเสื่อมลง

การดูแลผู้ป่วยระหว่างการฉายรังสี (Patient care)
ผู้ป่วยจะได้คำแนะนำว่า ไม่ให้ลบรอยเส้นที่ขีดไว้บนผิวหนังออก 
แต่อาจจะใช้แป้งเด็กหรือแป้งข้าวโพดทาบริเวณรักแร้ เพื่อช่วยในการดูดซับเหงื่อ เมื่อเกิด dry 
desquamation แนะนำให้ใช้ 1% hydrocortisone cream ทาเพื่อลดภาวะความตึงของ ผิวหนัง 
แต่ถ้ามีภาวะ moist desquamation อาจต้องให้หยุดฉายรังสีชั่วคราว และใช้ prednisil cream 
หรือ garamycin cream ทาจนแผลแห้ง

ช่วงระหว่างการให้การรักษาด้วยรังสี ให้หลีกเลี่ยงการสวมใส่เสื้อผ้าที่กระชับหรือรัดแน่น เพื่อป้องกัน
การเสียดสีกับผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี เนื่องจากจะทำให้ผิวหนังเป็นแผลถลอกได้ง่าย แนะนำให้สวม
ใส่เสื้อผ้าหลวม ๆ ที่ทำจากผ้าฝ้าย

ผลการรักษามะเร็งเต้านม
ผลการรักษามะเร็งเต้านม^10,42,44,51 จะมีอัตราการรอดชีวิตแตกต่างกันไปตามระยะของโรค 

Special Considerations
1. Inflammatory breast cancer
พบผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่เป็น inflammatory ได้ประมาณ 2-5% การวินิจฉัยทางคลีนิก จะพบลักษณะ
บวมแดงของเต้านม บ่อยครั้งที่จะคลำก้อนไม่ได้ชัดเจน ส่วนผลทางพยาธิวิทยาจะพบมี dermal 
lymphatic invasion ภาวะของ inflammatory breast cancer จะมีการพยากรณ์โรคที่เลวมาก 
การรักษาต้องพิจารณาใช้ systemic chemotherapy เป็นหลัก การทำผ่าตัดอย่างเดียวถือเป็นข้อห้าม 
ข้อแนะนำในการรักษาปัจจุบันนี้คือ การใช้ systemic therapy โดยใช้ยา doxorubicin-containing 
regimen การใช้รังสีรักษาและการทำผ่าตัด อาจพิจารณาใช้หลังจากการให้เคมีบำบัดแล้ว เพื่อช่วยให้ 
locoregional control ดีขึ้น⁷⁸

2. Bilateral breast cancer
การเกิดมะเร็งเต้านมทั้ง 2 ข้าง อาจเกิดได้พร้อมกัน (synchronous) หรือเกิดคนละเวลา 
(metachronous) ก็ได้ ซึ่งส่วนใหญ่มักจะเป็น metachronous อุบัติการของการเกิด synchronous 
bilateral breast cancer พบได้เพียง 1-2% เท่านั้น⁷ 
การรักษาแยกพิจารณาตามระยะของโรคในแต่ละข้าง

3. Cystosarcoma phylloides
เนื้องอกชนิดนี้ พบบ่อยที่สุดใน non-epithelial lesions ของเต้านม การรักษาหลักคือ การทำผ่าตัด 
โดยจะมีโรคกำเริบได้ไม่เกิน 5% โอกาสที่จะมีการลุกลามของโรคไปที่ต่อมน้ำเหลืองน้อยมาก รังสีรักษา
ไม่มีบทบาทในการรักษามะเร็งชนิดนี้ ยกเว้นในผู้ป่วยที่มี residual, recurrent หรือ inoperable 
tumor

4. Male breast cancer
มะเร็งเต้านมในผู้ชาย พบน้อยมากไม่เกิน 1% ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านม ทั้งหมด พยาธิวิทยาที่พบเหมือน
กับในผู้ป่วยหญิง การผ่าตัด mastectomy ถือเป็น standard สำหรับการรักษาโรคเฉพาะที่ ซึ่งอาจ
ต้องพิจารณาให้การฉายรังสีร่วมด้วย⁷⁹ โดยเทคนิคและวิธีการเช่นเดียวกับผู้ป่วยมะเร็งเต้านมในสตรี 
การพิจารณาให้การรักษาด้วยฮอร์โมนหรือเคมีบำบัดยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่อาจจะใช้หลักการเดียวกับ
ในผู้ป่วยสตรี

1. Tumor registry, National Cancer Institute, Ministry of Health, Thailand 1995

2. สถิติโรคมะเร็ง โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ พ.ศ. 2537-2539

3. Kelsey JL: A review of the epidemiology of human breast cancer. Epidemiol Rev 1: 74-109, 1979

4. Winchester DP, Bernstein JR, Paige ML, et al: The Early Detection and Diagnosis of Breast cancer, pp 1-20. Atlanta, American Cancer Society, 1988

5. Land CE, Boice JD Jr, Shore RE, et al: Breast cancer risk from low-dose exposure to ionizing radiation. J Natl Cancer Inst 65: 353-376, 1980

6. Boice JD Jr, Monson RR: Breast cancer in women after repeated fluoroscopic examination of the chest. J Natl Cancer Inst 59: 823-832, 1977

7. Haagensen CD: Diseases of the Breast, ed 2. Philadelphia, WB. Saunders, 1971

8. Donegan WL, Perez-Mesa CM, Watson FR: A biostatistical study of locally recurrent breast carcinoma. Surg. Gynecol Obstet 122: 529-540, 1966

9. Chadha M, Chabon AB, Friedmann P, et al: Predictors of axillary lymph node metastases in patients with T1 breast cancer: A multivariate analysis. Cancer 73: 350-353, 1994

10. Fisher B, Bauer M, Wickerham L, et al: Relation of number of positive axillary nodes to the prognosis of patients with primary breast cancer: An NSABP up date. Cancer 52: 1551-1557, 1983

11. Handley RS: carcinoma of the breast. Ann R coll Surg Engl 57: 59-66, 1975

12. Handley RS: A surgeon’s view of the spread of breast cancer. Cancer 24: 1231-1234, 1969

13. Haagensen CD, stout AP Carcinoma of the breast: Criteria of operability. Annuals of Surgery 118: 850-870, 1032-1051, 1943

14. Rosen PP, Lesser ML, Kinne DW, Beattie EJ Discontinuous or “skip” metastases in breast carcinoma. Analysis of 1228 axillary dissections. Ann Surg 197 (3): 276-283, 1983

15. Veronesi U, Rilke F, Luini A et al: Distribution of axillary node metastasis by level of invasion: an analysis of 539 cases. Cancer 59 (4): 682-687, 1987

16. Valagussa P, Bonadonna G, Veronesi U: Patterns of relapse and survival following radical mastectomy: Analysis of 716 consecutive patients. Cancer 41: 1170-1178, 1978

17. de Pietro S, Bertario L, Cantu G, et al: An analysis of 800 breast cancer patients relapsed after radical mastectomy. Tumori 62: 99-112, 1976

18. Hagemeiter FB, Buzdar AU, Luna MA, et al: Causes of death in breast cancer: Clinicopathologic study. Cancer 46: 161-167, 1980

19. Beahrs OH, Henson DE, Hutter RWP, et al, eds: Manual for staging of Cancer, ed 4. Philadelphia, JB Lippincott 1992

20. Dodd GD: Radiation detection and diagnosis of breast cancer. Cancer 47: 1766-1769, 1981

21. Kopans DB, Meyer JE, Sodowsky N: Breast imaging. N Engl J Med 310: 960-967, 1984

22. Union Internationale Contre le cancer: TNM Atlas : Illustrated Guide to the classification of Malignant Tumours. Berlin, Springer-Verlag, 1997

23. Gamel JW, Meyer JS, Feuer E, et al: The impact of stage and histology on the long-term clinical course of 163,808 patients with breast carcinoma. Cancer 77: 459-464, 1996

24. Haagensen CD: Treatment of curable carcinoma of the breast. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2: 975-980, 1977

25. Primary Therapy of Breast Cancer Study Group : Identification of breast cancer patients with high risk of early recurrence after radical mastectomy: II. Clinical and pathological correlations. Cancer 42: 2809-2826, 1978

26. Fowble B, Gray R, Gilchrist K, Goodman RL, et al: Identification of a subgroup of patients with breast cancer and histologically positive axillary nodes receiving chemotherapy who may benefit from post-operative radiotherapy. J clin Oncol 6: 1107-1117, 1988

27. Stefanik D, Goldberg R, Byrne P, et al: Local regional failure in patients treated with adjuvant chemotherapy for breast cancer. J Clin Oncol 3: 660-665, 1985

28. Pierce LJ, Lichter AS. Post-mastectomy radiotherapy: More than local regional control. J clin Oncol 12: 444-446, 1994.

29. Epstein AH, Connolly JL, Gelman R, et al: The predictors of distant relapse following conservative surgery and radiotherapy for early breast cancer are similar to those following mastectomy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 17: 755-760, 1989

30. Crowe JP Jr, Gordon NH, Hubay CA, et al: Estrogen receptor determination and long-term survival of patients with carcinoma of the breast. Surg Gynecol Obstet 173: 273-278, 1991

31. Esteban JM, Ahn C, Battfora H, et al: Predictive value of estrogen receptors evaluated by quantitative immunohistochemical analysis in breast cancer. Am J Clin Patho 102 (suppl 1): S9-S19, 1994

32. Hatschek T, Fagerberg G, Stal O, et al: Cytometric characterization and clinical course of breast cancer diagnosed in a population-based screening program. Cancer 64: 1074-1081, 1989

33. Meyer JS, Province MA: S-phase fraction and nuclear size in long-term prognosis of patient with breast cancer. Cancer 74: 2287-2299, 1994

34. Meyer JS, Friedman MS, Mc Crate MM, et al: Prediction of early course of breast carcinoma by thymidine labeling. Cancer 51: 1819-1886, 1983

35. Tubiana M, Pejovic MH, Koscielny S, et al: Growth rate, kinetics of tumor cell proliferation and long-term outcome in human breast cancer. Int J Cancer 44: 17-22, 1989

36. Bloom HJG, Richardson WW, Harries EJ: Natural history of untreated breast cancer (1805-1933) Br Med J 2: 213-221, 1962

37. Clayton F, Hopkins CL: Pathologic correlates of prognosis in lymph node-positive breast carcinomas. Cancer 71: 780-790, 1993

38. Fisher B: Some thoughts concerning the primary therapy of breast cancer. In St Arneault G, Band P, Israel L, eds: Recent Results in Cancer Research. Breast Cancer: A Multidisciplinary Approach, pp 150-163. Berlin, Springer Verlag, 1976

39. Halsted WS: The results of operations for the cure of cancer of the breast performed at the Johns Hopkins Hospital from June 1889 to January, 1894. John Hopkins Hosp Bull 4: 297, 1894-1895

40. Mc Whirter R: Simple mastectomy and radiotherapy in treatment of breast cancer. Br J Radiol 28: 128-139, 1955

41. Kaae S, Johansen H: Does simple mastectomy followd by irradiation offer survival comparable to radical procedure? Int J radiat Oncol Biol Phys 2: 1163-1166, 1977

42. Fisher B, Bauer M, Margolese R, et al: Five year results of a randomized clinical trial comparing total mastectomy and segmental mastectomy with or without radiation in the treatment of breast cancer. N Engl J Med 312: 665-673, 1985

43. Calle R, Vilcoq JR, Zafrani B, et al: Local control and survival of breast cancer treated by limited surgery followed by irradiation. Int J Radiat Oncol Biol Phys 12: 873-878, 1986

44. Vilcoq JR, Calle R, Stacey P, et al: The outcome of treatment by tumorectomy and radiotherapy of patients with operable breast cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys 8: 1327-1332, 1981

45. Bonadonna G, Valagussa P, Moliterni A, et al: Adjuvant cyclophosphamide, methotrexate, and fluorouracil in node-positive breast cancer. N Engl J Med 332: 901-906, 1995

46. Goldhirsch A, Gelber RD, Price KN, et al: Effect of systemic adjuvant treatment on first sites of breast cancer relapse. Lancet 343: 377-381, 1994

47. Fisher B, Wickerham DL, Redmond C: Recent developments in the use of systemic adjuvant therapy for the treatment of breast cancer. Semin oncol 19: 263-277, 1992

48. Tamoxifen for early breast cancer: an overview of the randomised trials. Lancet; 351: 1451-1471, 1998

49. National Institutes of Health Consensus Development Conference Statement: Adjuvant Chemotherapy for Breast Cancer, 1985 Sep 9-11; 5 (12): 1-19

50. Sykes HF, Sim DA, Wong CJ, et al: Local-regional recurrence in breast cancer after mastectomy and adriamycin-based adjuvant chemotherapy. Evaluation of the role of post-operative radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 16: 641-647, 1989

51. Bonadonna G, Valagussa P, Rossi A, et al. Ten-year experience with CMF-based adjuvant chemotherapy in resectable breast cancer. Breast cancer Res Treat 5: 95-115, 1985

52. Marks LB, Halperin EC, Prosnitz LR, et al: Post-mastectomy radiotherapy following adjuvant chemotherapy and autologous bone marrow transplantation for breast cancer with greater than or equal to 10 positive axillary lymph nodes. Int J Radiat Oncol Biol Phys 23: 1021-1026, 1992

53. Haagensen CD. Result with Halsted’s radical mastectomy. In: Haagensen CD (ed) Disease of the breast, 3 rd edn. Saunder, Philadelphia, pp 903-932, 1986

54. Fisher B, Bauer M, Margolese R, et al: Ten-year results of a randanized cliniccal trial comparing radical mastectomy and total mastectomy with or without radiation. N Engl J Med 312 (11): 674-681, 1985

55. Wallgren A, Arner D, Bergstrom J, et al: Radiation therapy in operable breast cancer: results from the stockholm trial on adjuvant radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 12 (4): 533-537, 1986

56. Rutqvist LE, Cedermark B, Glas U, et al: Radiotherapy, Chemotherapy, and Tamoxifen as adjuncts to surgery in early breast cancer: a summary of three randamized trials. Int J Radiat Oncol Biol Phys 16 (3): 629-639, 1989

57. Overgaard M, Christensen JJ, Johansen H, et al: Evaluation of radiotherapy in high-risk breast cancer patients: report from the Danish Breast Cancer Cooperative Group (DBCG 82) Trial. Int J Radiat Oncol Biol Phys 19 (5): 1121-1124, 1990

58. Recht A, Pierce SM, Abner A, et al: Regional nodal failure after conservative surgery and radiotherapy for early-stage breast carcinomas. J Clin Oncol 9: 988-998, 1991

59. Donegan WL, Stine SB, Samter TG. Implications of extracapsular nodal metastases for treatment and prognosis of breast cancer. Cancer 72 ; 778-782, 1993

60. Danforth DN, Findlay PA, Me Donald HD, et al: Complete axillary lymph node dissection for stage I-II carcinoma of ther breast. J Clin Oncol 4: 655-662, 1986

61. Kissin MW, Querci della Rovere G, Easton D. Westburg G: Lymphoedema and breast cancer. Br J Surg 73: 580-584, 1986

62. Larson D, Weinstein M, Goldberg I, et al: Edema of the arm as a function of the extent of axillary surgery in patients with stage I-II carcinoma of the breast treated with primary radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 12: 1575-1582, 1988

63. Sarrazin D, Le, MG, Fontaine, MF and Arriagada, R: “conservative treatment versus mastectomy in T1 or small T2 breast cancer a randomized clinical trial.” In J Harris, S Hellman and W Silen eds. Conservative Management of Breast Cancer. 1983, JP Lippincott. Philadelphia: 101.

64. Veronesi U, Saccozzi R, Del Vecchio M, et al: Comparing radical mastectomy with quadrantectomy, axillary dissection and radiotherapy in patients with small cancers of the breast. N Engl J Med 305: 6, 1981

65. Sheldon T, Hayes DF, Cady B, Parker L, Osteen R, Silver B, et al: Primary radiation therapy for locally advanced breast cancer. Cancer 60: 1219-1225, 1984

66. Puthawala AA, Syed AM, Sheikh KM, Gowdy RA, Mc Namara CS: Combined external and interstitial irradiation in the treatment of stage III breast cancer. Radiology 153: 813-816, 1984

67. Perez CA, Graham ML, Taylor ME, et al: Management of Locally Advanced carcinoma of the Breast: I. Non-Inflammatory. Cancer 74: 453-465, 1994

68. Bedwinek JM, Lee J, Fineberg BB, Ocwieza M. Incidence and sites of local failure following local therapy in patients with isolated local-regional recurrence of beast cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys 7: 581-585, 1981

69. Cuzick J, Stewart H, Peto R, et al: Overview of randomized trial of postoperative adjuvant radiotherapy in breast cancer. Cancer Treat Rep 71: 15-29, 1987

70. Cuzick J, Stewart H, Rutqvist L, et al: Cause-specific mortality in long-term survivors of breast cancer who participated in trial of radiotherapy. J Clin Oncol 12: 447-453, 1994

71. Rutqvist LE, Lax I, Fornander MD, et al: Cardiovascular mortality in a randomized trial of adjuvant radiation therapy versus surgery alone in primary breast cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys 22: 887-896, 1992

72. Recht A, Come SE, Henderson IC, et al: Sequencing of chemotherapy and radiotherapy after conservative surgery for early stage breast cancer. N Engl J Med 334: 1356-1361, 1996

73. Wallgren A, Bernier J, Gelber RD, et al: Timing of radiotherapy and chemotherapy following breast conserving surgery for patients with node-positive breast cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys 35: 649-659, 1995

74. Bornstein BA, Cheng CW, Rhodes LM, Rashid H, Stomper PC, Siddon RL, Harris JR: Can simulation measurements be used to predict the irradiated lung volume in the tangential field in patients treated for breast cancer? Int J Radiat Oncol Biol Phys 18: 181-187, 1990

75. Say C, Donegan W: A biostatistical evaluation of complications from mastectomy. Surg Gynecol Obstet 138: 370-376, 1974

76. Mc Cormick B, Yahalom J, Cox L, et al: The patients perception of her breast following radiation and limited surgery. Int J Radiat Oncol Biol Phys 17: 1299-1302, 1989

77. Kantorowitz DA, Poulter CA, Rubin P, et al: Treatment of breast cancer with segmental mastectomy alone or segmental mastectomy plus radiation. Radiother Oncol 15: 141-150, 1989

78. Perez CA, Fields JN, Fracasso PM, et al: Management of Locally advanced carcinoma of the breast : II. Inflammatory carcinoma. Cancer 74: 466-476, 1994

79. Hodson GR, Urdaneta LF, Al-Jurf AS, et al: Male breast cancer. Ann Surg 51: 47, 1985

1. ใครคือผู้มีความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งเต้านม 
     ผู้หญิงทุกคน สำหรับผู้ชายมีเพียงส่วนน้อยแต่ก็สามารถเป็นได้ 

2. จริงหรือไม่ที่มีผู้หญิงบางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นมะเร็ง
    เต้านม 
     ใช่ เช่นผู้หญิงที่มีญาติใกล้ชิดเป็นมะเร็ง ผู้หญิงที่ไม่มีลูกหรือมีหลังจาก
     อายุ 30 ปีแล้ว แต่ผู้หญิงส่วนใหญ่ก็ไม่ได้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มนี้ พบว่า 80% 
     ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านมเป็นหญิงที่มีอายุมากกว่า 50 ปี 

3. อะไรเป็นสาเหตุของมะเร็งเต้านมและสามารถป้องกันได้หรือไม่ 
     ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุและยังไม่มีวิธีการป้องกัน 

4. มีผู้หญิงจำนวนเท่าไรที่จะเป็นมะเร็งเต้านม 
     ในสหรัฐอเมริกามีผู้หญิง 1 ใน 9 ที่จะเป็นมะเร็งเต้านมในช่วงชีวิต   
     มะเร็งเต้านมพบได้บ่อยในผู้หญิงในประเทศนี้ 

5. ลักษณะก่อนที่เต้านมเป็นอย่างไร 
     โดยทั่วไปก้อนที่เต้านมกว่า 80% เมื่อตรวจชิ้นเนื้อที่ผิดปกติพบว่าไม่ได
้     เป็นมะเร็งแต่ต้องได้รับการวินิจฉัยโดยแพทย์ 

6. ถ้าพบก้อนที่เต้านมแล้วต้องทำอย่างไร 
     ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจและรับคำแนะนำต่อไป 

7. อะไรเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการเอาชนะมะเร็งเต้านม 
     การค้นหามะเร็งระยะเริ่มแรกเป็ฯวิธีที่ดีที่สุด พบอัตราการอยู่รอด 5 ปี ถึง 
     97 % หลังการรักษามะเร็งเต้านมที่เป็นระยะแรก 

8. โปรแกรมในการค้นหามะเร็งเต้านมระยะเริ่มแรกที่ดีที่สุดคือ
    อะไร 
     ตรวจโดยแมมโมแกรมเป็นประจำเริ่มตั้งแต่อายุ 40 ปี ตรวจเต้านมโดย
     บุคลากรทางการแพทย์เป็นประจำ ตรวจเต้านมด้วยตนเองเดือนละครั้ง   
     หลังจากมีประจำเดือนหรือหมดประจำเดือน ในวันเดียวกันทุกเดือน   
     ส่วนใหญ่ผู้หญิงมักพบสิ่งผิดปกติของเต้านมด้วยตนเอง 

9. จะสามารถตรวจเต้านมด้วยแมมโมแกรมได้ที่ไหน 
     สถาบันมะเร็งแห่งชาติ โรงพยาบาลของทบวงมหาวิทยาลัย และ
     โรงพยาบาลเอกชนบางแห่ง 

10. ถ้าต้องการทราบเรื่องเกี่ยวกับมะเร็งเต้านมมากกว่านี้จะเป็น
      อย่างไร 
      จดหมายสอบถามได้ที่ นายแพทย์อดิศักดิ์ ศรพรหม ฝ่ายสุขศึกษา  
      สถาบันมะเร็งแห่งชาติ 268/1 ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 
      10400